Ջավախքի լեռներում՝ Թախչա գյուղում, կրկին հնչում է զուռնա-դհոլի ձայնը: Հանդիսատեսի թվում են երեխաներ, տարեցներ, գյուղացիներ և հյուրեր, ովքեր եկել են ականատես լինելու այս հազվագյուտ տեսարանին: Երկու փայտե հենարանների միջև՝ գետնից վերև, ձգված է բարակ պարան: Ութսունամյա փահլևան Վլադիմիր Հակոբյանը՝ (խմբ. Այդպես են անվանում լարախաղացներին Հայաստանում), զգուշորեն քայլում է դրա վրայով:
Հայկական տարազի տարրերով ավանդական հագուստով կեցված՝ նա յուրաքանչյուր քայլը կատարում է վստահ հայացքով և հանգիստ շարժումներով: Հանդիսատեսի համար յուրաքանչյուր շարժում թվում է ռիսկային և անհնար, բայց վարպետի համար դա մի ճանապարհորդություն է, որը նա անցել է ավելի քան յոթ տասնամյակ: Վլադիմիր Հակոբյանը հին հայկական լարախաղացների արվեստի, կամ, ինչպես ասում են Ախալքալաքում, «թնդրբազ խաղցոխների» այն քիչ ներկայացուցիչներից մեկն է, ովքեր պահպանում են այս ավանդույթը:
Ջավախքում լարախաղացն ավելին է, քան պարզապես ժողովրդական զբաղմունք։ Անցյալում այն տեղական մշակութային կյանքի մի մասն էր կազմում։ Ոչ մի խոշոր տոնակատարություն, հարսանիք կամ ժողովրդական փառատոն լիարժեք չէր լինում առանց լարախաղացի ելույթի։ Սակայն ժամանակի ընթացքում ավանդույթը սկսեց մարել, և լարախաղացներին այլևս չեն հրավիրում նման միջոցառումների։ Տարածաշրջանի լեռնային գյուղերում նման ելույթները գրավում էին բոլոր տարիքի բնակիչներին։ Ավանդական գործիքների հնչյունների ներքո լարախաղացը բարձրանում էր գետնից՝ ցուցադրելով ճարպկություն և քաջություն։ Նրա կողքին ելույթ էր ունենում օգնական-ծաղրածուն՝ իր կատակներով և իմպրովիզացիաներով վտանգավոր գործողությունը վերածելով իսկական ժողովրդական ներկայացման։ Այժմ լարախաղացն ինքն է կատարում ծաղրածուի դերը։
Մարդկանց համար դա ավելին էր, քան պարզապես հանդիսախաղ։ Դա համայնքային հավաքույթ էր, ավանդույթների պահպանում և հնարավորություն՝ զգալու կապն իրենց նախնիների հետ։
Վլադիմիր Հակոբյանը հրավիրվել էր ելույթ ունենալու հուլիսի 25-ին՝ Թախչա գյուղի օրը։ Վարպետը ոչ միայն կիսվեց իր կյանքի հիշողություններով, այլև խոսեց իր մեծ ընտանիքի մասին։ Վլադիմիր Հակոբյանը յոթ երեխաների հպարտ հայր է, և տասնչորս թոռների պապ։
«Սիրելի՛ հայրենակիցներ, ես շատ հուզված եմ։ Հենց նոր իմացա, թե քանի տարեկան եմ։ Հայրս մահացել է 99 տարեկան հասակում՝ Սյունիքի լեռներում, Սիսիանում, որտեղ մեծացել է հայտնի հայ գրող Համո Սահյանը։ Իմ կյանքը և՛ տխուր էր, և՛ ուրախ», — դիմեց Վլադիմիր Հակոբյանը ներկաներին։
Նրա պատմությունը հարգանք է ներշնչում ոչ միայն նրա ստեղծագործական ուղու և լարախաղացության հին արվեստին նվիրվածության, այլև այն մարդու կենսունակության համար, ով գրեթե 80 տարեկան հասակում շարունակում է պահպանել և ներկայացնել դարերի պատմության մեջ արմատներ ունեցող ավանդույթը։
Երիտասարդ տարիքից Վլադիմիր Հակոբյանը նվիրվել է լարախաղացության արվեստին։ Նա տասնյակ անգամներ ելույթներ է ունեցել Հայաստանում և արտերկրում՝ մասնակցելով փառատոների և մշակութային միջոցառումների։
Լարախաղացությունը պահանջում է ոչ միայն ֆիզիկական ուժ և ճարպկություն։ Համբերությունը, կենտրոնացումը և ներքին հավասարակշռությունը վարպետի համար հիմնական որակներ են։ Բարձրության վրա մարդը մնում է մենակ, և ցանկացած սխալ կարող է լուրջ հետևանքներ ունենալ։ Սակայն Վլադիմիր Հակոբյանի համար պարանով քայլելը երբեք պարզապես փորձություն չի եղել։ Այն նրա կյանքի, մշակույթի և ժառանգության մի մասն է։ Լարախաղացությունից զատ, Վլադիմիր Հակոբյանը նաև գրող է։ Նա գրել է գրքեր, որոնցում խորհրդածում է մարդկային ճակատագրի, ժամանակի, հիշողության և կյանքի մասին։
Հայկական լարախաղացության ավանդույթն ունի խորը պատմություն: Հետազոտողները կարծում են, որ այն գոյություն է ունեցել դեռևս նախաքրիստոնեական ժամանակներում և, հնարավոր է, կապված է եղել հին ծեսերի հետ: Քրիստոնեության ընդունումից հետո այս արվեստը չի անհետացել, այլ դարձել է ժողովրդական մշակույթի մի մասը: Հայկական ավանդույթում Սուրբ Կարապետը (Հովհաննես Մկրտիչը) համարվում էր լարախաղացների հովանավոր սուրբը, որին վարպետները աղոթում էին ելույթներից առաջ: Պարանը համարվում էր երկրի և երկնքի միջև ընկած ճանապարհի խորհրդանիշ, իսկ լարախաղացը՝ մեկը, ով նվաճում էր ոչ միայն բարձունքները, այլև սեփական վախերը: Հմտությունը փոխանցվում էր սերնդեսերունդ: Լարախաղացները սովորաբար գալիս էին այն ընտանիքներից, որտեղ արհեստի գաղտնիքները փոխանցվում էին հորից որդուն: Մարզումները սկսվում էին մանկուց և պահանջում էին երկար տարիների պատրաստվածություն:
Սակայն այսօր Հայաստանում և Հայաստանից դուրս գտնվող հայկական համայնքներում շատ քիչ վարպետներ են մնացել, որոնք շարունակում են այս արվեստը։ Ջավախքում այն վաղուց անհետացել է։ Երիտասարդ սերունդը հազվադեպ է ընտրում լարախաղացության մասնագիտությունը, որը պահանջում է անսահման նվիրվածություն, քաջություն և անընդհատ մարզումներ։ Բայց քանի դեռ Վլադիմիր Հակոբյանի նման մարդիկ զբաղվում են լարախաղացությամբ, այս ավանդույթը կենդանի է մնում։ Ջավախքի համար հատկապես կարևոր է նման մշակութային երևույթների պահպանումը։ Այստեղ՝ լեռների և բազմազգ մշակութային տարածքի մեջ, ժողովրդական ավանդույթները շրջանի և նրա բնակիչների պատմական հիշողության մասն են կազմում։
