Ռուսաստանում կայացած ընտրություններից հետո կրկին սրվեց Վլադիմիր Պուտինի և «Միասնական Ռուսաստան» կուսակցության իրական աջակցության մակարդակի, վարչական ճնշման և կեղծիքների դերի, ինչպես նաև ռուսական հասարակության տրամադրությունների շուրջ քննարկումը։ Այն մասին, թե ինչ ցույց տվեցին ընտրությունները, ովքեր են կազմում Ռուսաստանի իշխանության ընտրազանգվածը, ինչու է ռուսաստանցիների մի մասը շարունակում աջակցել նրա քաղաքականությանը և ինչ է դա նշանակում Ռուսաստանի ու տարածաշրջանի ապագայի համար, մենք զրուցել ենք քաղաքագետ Գելա Վասաձեի հետ։

ՌԴ Պետական դումայի ընտրություններում, որոնք անցկացվել են 2026 թվականի սեպտեմբերի 18–20-ը, ԿԸՀ-ի՝ սեպտեմբերի 22-ի նախնական տվյալներով, կուսակցական ցուցակներով առաջին տեղը զբաղեցրել է «Միասնական Ռուսաստան» կուսակցությունը։ Արձանագրությունների ավելի քան 96%-ի մշակումից հետո արդյունքները բաշխվել են հետևյալ կերպ․

• «Միասնական Ռուսաստան»՝ 57,83%
• ՌԴ կոմունիստական կուսակցություն (ԿԿՌԴ)՝ 13,76%
• ՌԴ լիբերալ-դեմոկրատական կուսակցություն (ԼԴԿՌ)՝ 9,01%
• «Նոր մարդիկ»՝ 7,96%
• «Արդար Ռուսաստան՝ Հանուն ճշմարտության»՝ մոտ 5%։

Այսպիսով, «Միասնական Ռուսաստան»-ը պահպանում է գերիշխող դիրքը Պետական դումայում և ստանում է զգալի խմբակցություն։ ԿԸՀ-ի տվյալներով՝ ընտրողների մասնակցությունը կազմել է մոտ 59%, ինչը բարձր է 2021 թվականի Պետական դումայի ընտրությունների ցուցանիշից, երբ այն կազմել էր 51,72%։

Ռուսաստանի պաշտոնական աղբյուրները քվեարկությունը բնութագրում են որպես կայացած և օրինական։ Միևնույն ժամանակ, անկախ լրատվամիջոցներն ու դիտորդները մատնանշում են ընդդիմադիր թեկնածուների մասնակցության սահմանափակումները, վարչական ճնշումը և ընտրությունների մրցակցային լինելու հետ կապված խնդիրները։ Օրինակ՝ Associated Press-ը նշում է մի շարք ընդդիմադիր քաղաքական գործիչների և կուսակցությունների բացակայությունն ընտրություններից և քվեարկությունը ներկայացնում է որպես խիստ քաղաքական վերահսկողության պայմաններում անցկացված գործընթաց։

Առանձին պատկեր էր նկատվում Ռուսաստանի սահմաններից դուրս։ ԿԸՀ-ի հրապարակած տվյալների համաձայն՝ տասնյակ երկրներում քվեարկության արդյունքներով առաջին տեղը զբաղեցրել է «Նոր մարդիկ» կուսակցությունը, այլ ոչ թե «Միասնական Ռուսաստան»-ը։ Դիտորդներն ու լրատվամիջոցները նաև հաղորդել են դիտորդների մասնակցության, քվեարկության ընթացակարգերի և քվեաթերթիկների հաշվարկի հետ կապված խնդիրների մասին։ Հաղորդումներ են տարածվել քվեաթերթիկների ենթադրյալ լցոնումների, ինչպես նաև Ռուսաստանի կողմից օկուպացված ուկրաինական տարածքներում զինված վերահսկողության պայմաններում քվեարկության դեպքերի մասին։

Քաղաքագետի կարծիքը

— Կարելի՞ է համարել, որ Ռուսաստանում ընտրությունները կայացել են։

— Այո, կարելի է համարել, որ Ռուսաստանում ընտրությունները կայացել են, թեկուզ այն իմաստով, որ մարդիկ եկել են ընտրատեղամասեր և քվեարկել։ Ես ուզում եմ ասել, որ այս իմաստով կարելի է շնորհավորել Պուտինին և «Միասնական Ռուսաստանին»․ ընտրությունները ցույց տվեցին, որ Ռուսաստանի բնակչության զգալի մասը աջակցում է Պուտինին և նրա քաղաքականությանը, այդ թվում՝ պատերազմին։

Սա իմ համոզմունքն է՝ չնայած այն հանգամանքին, որ, այո, եղել են ճնշումներ, խախտումներ, կեղծիքներ և շատ այլ բաներ։ Բայց եթե մարդիկ չաջակցեին այս համակարգին, նրանք կարող էին պարզապես չգնալ ընտրությունների։ Լավ է դա, թե վատ՝ նրանք գնացել են։ Իսկ թե ինչպես է դա տեղի ունենում՝ ճնշման տակ, թե ոչ, արդեն այլ հարց է։

Ընդհանուր առմամբ, Պուտինն ընտրազանգվածի հետ կապված խնդիրներ չունի, նա ժողովրդի հետ կապված խնդիրներ չունի։ Ժողովուրդը նրա բախտից բավականին ճնշված ու հնազանդ է, ցավոք։ Եվ ես հիմա դա ասում եմ նույնիսկ առանց դատապարտելու, որովհետև ռեժիմն, իհարկե, շատ ծանր է։ Բայց փաստը մնում է փաստ։

Եվ երբ մենք խոսում ենք ապագայի Ռուսաստանի, ժողովրդավարական Ռուսաստանի և այլնի մասին, դա, իմ կարծիքով, միամտություն է։ Որովհետև նման հասարակության պայմաններում ժողովրդավարական Ռուսաստան կառուցել հնարավոր չէ։ Միակ տարբերակը կայսրության ապամոնտաժումն է։ Այլ տարբերակներ չկան։ Մենք դա պետք է լավ հասկանանք։

— Հաշվի առնելով բազմաթիվ արձանագրված կեղծիքները՝ քվեաթերթիկների լցոնումները, «կարուսելները», այն դեպքերը, երբ մարդկանց փոխարեն քվեարկել են, թեև նրանք իրենք ընտրության չէին եկել, արդյո՞ք «Միասնական Ռուսաստանին» անհրաժեշտ էր ընտրություններում իր իշխանության հաստատման նման ձևաչափը։

— Իհարկե, անհրաժեշտ էր։ Նախ՝ նրանց համար կարևոր էր իրականում հասկանալ, թե քանի մարդ է իրենց օգտին։ Իսկ նրանց օգտին քվեարկողները բնակչության ակտիվ մասն են։ Մարդկանց մեծամասնության համար դա միշտ կապված է երկրի հանդեպ սիրո հետ։ Բայց այն, որ բնակչության ակտիվ հատվածի մեծամասնությունը նրանց աջակցում է, շատ կարևոր հանգամանք է։

Երկրորդ՝ ինչո՞ւ են կեղծիքներ տեղի ունենում։ Գլխավոր պատճառը պարտադիր չէ, որ այն լինի, որ ինչ-որ մեկը վերևից հրահանգել է։ Դա կարող է լինել տարածաշրջանների միջև մրցակցություն, երբ յուրաքանչյուրը ցանկանում է վերևին լավ արդյունքներ ցույց տալ։ Նրանք միմյանց հետ մրցում են՝ ցույց տալու համար, թե որքան արդյունավետ և հավատարիմ են։

Եվ, վերջապես, ինչո՞ւ ոչ։ Հետագայում դա օգտագործվում է քարոզչության մեջ։ Ուստի, իհարկե, «Միասնական Ռուսաստանին» նման արդյունք անհրաժեշտ էր։ Այսօր Պուտինը կարող է ասել, որ հասարակությունն իրեն աջակցում է, այդ թվում՝ պատերազմի պայմաններում։

— Այսինքն՝ եթե մարդիկ չքվեարկեն, դա ոչինչ չի՞ փոխի։

— Նրանք առանց այդ էլ համախմբվել են իշխանության և նրա առաջնորդի շուրջ։

— Իսկ ինչպե՞ս եք գնահատում ընդդիմության մրցունակությունը։

— Ռուսաստանում ընդդիմություն չկա։ Ընդհանրապես չկա։ Ավելին, Ռուսաստանի սահմաններից դուրս իրավիճակը նույնպես միանշանակ չէ։ Միակ իրական ընդդիմությունն ազգային-ժողովրդավարական շարժումներն են։ Նրանք, ովքեր այսօր Ռուսաստանի սահմաններից դուրս իրենց ներկայացնում են որպես ընդդիմություն, չեն հռչակում գլխավոր սկզբունքը՝ կայսրության ապամոնտաժումը։ Իսկ առանց դրա սա արդեն ընդդիմություն չէ, այլ պարզապես գործող անձի փոփոխություն։

— Որքանո՞վ էր «Յաբլոկո» կուսակցությունը վտանգավոր մրցակից «Միասնական Ռուսաստանի» համար, և ինչո՞ւ նրան հեռացրին ընտրություններից։

— Բացարձակապես վտանգավոր մրցակից չէր։ Միակ պատճառը, թե ինչու նրանք դա արեցին, այն էր, որ չցանկացան դժգոհ մարդկանց անգամ քաղաքական արտահայտման նվազագույն հնարավորություն թողնել։ «Յաբլոկոն» կարող էր առաջադրել իր թեկնածուներին։ Բայց նրանցից քանի՞սը կանցնեին։ Շատերը չէին անցնի։

— Կադրեր կային, որոնցում համազգեստով և զենքով մարդիկ շրջում էին և վերահսկում քվեարկության գործընթացը։ Ընդհանրապես որքանո՞վ կարելի է խոսել ազատ կամարտահայտման մասին, երբ թիկունքիդ կանգնած է ավտոմատով մարդ։

— Ես չեմ ասում, որ ընտրություններն ազատ էին։ Ես ասում եմ, որ մարդիկ քվեարկել են։ Իսկ թե ինչպես են նրանք քվեարկել, արդեն այլ հարց է։ Թիկունքին ավտոմա՞տ է եղել, թե՞ եղել է որևէ այլ ճնշում՝ դա առանձին խնդիր է։

Բայց կրկին ասում եմ՝ ես խոսում եմ այն մասին, որ Պուտինը ընտրազանգվածի հետ կապված խնդիրներ չունի։ Ավելին, Պուտինը լուրջ խնդիրներ չունի նաև ընդդիմության հետ։ Ուստի միակ բանը, որն այսօր կարող է կանգնեցնել այս սպառնալիքը, Ուկրաինան է։

Քանի դեռ գոյություն ունի ռուսական կայսերական համակարգը, այն ձգտելու է վերականգնել իր ազդեցությունը և վերադարձնել կորցրած տարածքները։ Հետևաբար սա վտանգ է ոչ միայն Ուկրաինայի, այլև բոլոր հարևան պետությունների համար։

— Օկուպացված տարածքներում քվեարկության հարցը։ Ուկրաինայում և Վրաստանում, օրինակ՝ Հարավային Օսիայում, իրավիճակը նո՞ւյնն է։

— Ոչ, չի կարելի ասել, որ իրավիճակը նույնն է։ Իրավական առումով Ռուսաստանը Դոնեցկի և Լուգանսկի մարզերը հայտարարել է իր տարածքները։ Միևնույն ժամանակ, միջազգային հանրությունը չի ճանաչում սահմանների այս փոփոխությունը։

Ինչ վերաբերում է Հարավային Օսիային, Ռուսաստանը պաշտոնապես այն դիտարկում է որպես անկախ պետություն, այլ ոչ թե Ռուսաստանի Դաշնության մաս։ Միևնույն ժամանակ, այնտեղ Ռուսաստանի քաղաքացիները մասնակցել են Ռուսաստանի ընտրություններին։

— Ովքե՞ր են հիմնականում քվեարկում «Միասնական Ռուսաստանի» օգտին։ Ինչպիսի՞ն է նրա ընտրազանգվածը։

— Նախ՝ պաշտոնյաները։ Երկրորդ՝ համակարգի հետ կապված մարդիկ, այդ թվում՝ բիզնեսի և այլ շահերի միջոցով։ Եվ, երրորդ, ամենամեծ մասը՝ մարդիկ, ովքեր պարզապես հավատում են, որ Ռուսաստանը ճիշտ է։

Պարզապես, նրանց կարծիքով՝ «Սա հո Ռուսաստանն է»։ Կովկասը Ռուսաստան է։ Ուկրաինան Ռուսաստան է։

— Կարելի՞ է համարել, որ Ռուսաստանում մոբիլիզացիայի նախորդ ալիքների ժամանակ բնակչության մեծ արտահոսք է տեղի ունեցել։ Եվ հիմա մենք տեսնում ենք նմանատիպ իրավիճակ, սակայն արտահոսքի պատճառը պատերազմից խուսափե՞լն է, թե՞ ավտորիտարիզմից փախչելը։

— Ես կասեի, որ շատերը հեռանում են ոչ թե գաղափարական պատճառներով։ Հեռանում են նաև մարդիկ, ովքեր կարծում են, որ Ռուսաստանը ճիշտ է։ Նրանք կարծում են, որ Ռուսաստանը ճիշտ է և պատրաստ են նրա համար կռվել, բայց միևնույն ժամանակ իրենք չեն ցանկանում մահանալ։

Ուստի չի կարելի ավտոմատ կերպով բոլոր հեռացածներին համարել Պուտինի հակառակորդներ։ Նրանք կարող են աջակցել Պուտինին և միաժամանակ չցանկանալ մասնակցել պատերազմին կամ զոհվել։

Հեռացածներից շատերն ընդհանրապես չեն ցանկանում մասնակցել ընտրություններին։ Իսկ նրանք, ովքեր, այնուամենայնիվ, քվեարկում են «Միասնական Ռուսաստանի» օգտին, ակնհայտորեն պահպանում են համապատասխան քաղաքական հայացքները։