Վերջին տարիներին հանրային դպրոցներում սովորող հատուկ կրթական կարիքներ ունեցող երեխաների թիվը զգալիորեն աճել է, այդ թվում՝ Ախալքալաքում։ Վրաստանում ներառական կրթությունը ենթադրում է այնպիսի պայմանների ստեղծում, որոնց դեպքում հատուկ կրթական կարիքներ ունեցող երեխաները կարող են սովորել մյուս երեխաների հետ միասին՝ սովորական կրթական հաստատություններում՝ ստանալով անհրաժեշտ աջակցություն։ Թե ինչպես է այդ իրավունքն ապահովվում Ախալքալաքի դպրոցներում՝ կարդացեք Jnews-ի նյութում։
Ներառական կրթության մեջ ընդգրկված երեխան հատուկ կրթական կարիքներ ունեցող երեխա է, որը սովորում է իր հասակակիցների հետ միասին սովորական դպրոցում և ուսումնական գործընթացում ստանում է անհրաժեշտ օգնություն ու աջակցություն։ Նման կարիքները կարող են կապված լինել լսողության, տեսողության, խոսքի խանգարումների, ֆիզիկական կամ մտավոր առանձնահատկությունների, աուտիզմի, վարքային կամ ուսուցման դժվարությունների և այլ հանգամանքների հետ, որոնք կարող են ազդել կրթական գործընթացի վրա։
Ներառական կրթության նպատակն է ապահովել, որպեսզի յուրաքանչյուր երեխա ունենա կրթություն ստանալու, շփվելու և դպրոցական կյանքին մասնակցելու հավասար հնարավորություններ։ Անհրաժեշտության դեպքում երեխային տրամադրվում են հատուկ կրթական ծառայություններ, հատուկ մանկավարժի, հոգեբանի, լոգոպեդի կամ այլ մասնագետի աջակցություն, ինչպես նաև հարմարեցված ուսումնական նյութեր և պայմաններ։
Միևնույն ժամանակ, կարևոր է հասկանալ, որ ներառական կրթության մեջ ընդգրկված երեխան պարտադիր չէ, որ ունենա հաշմանդամություն, քանի որ հատուկ կրթական կարիքների հասկացությունն ավելի լայն է։ Վրաստանում պետական դպրոցներում ներառական կրթության ներդրումը սկսվել է 2005 թվականին։ Աստիճանաբար ձևավորվել է աջակցության համակարգ, որը ներառում է հատուկ մանկավարժների, հոգեբանների և այլ մասնագետների։
Անցած շաբաթ Ախալքալաքում, ինչպես ամբողջ Վրաստանում, մեկնարկել է ուսումնական գործընթացը։ Jnews-ը հետաքրքրվել է քաղաքի դպրոցներից՝ արդյոք Ախալքալաքի դպրոցները պատրաստ են հատուկ կրթական կարիքներ ունեցող երեխաների ուսումնական գործընթացն ապահովելուն։
Ախալքալաքի հանրային դպրոցների ներկայացուցիչները պատմում են, թե ինչպե՞ս է կազմակերպված ներառական կրթությունը, ի՞նչ դժվարությունների են բախվում դպրոցները և ի՞նչ մասնագետներ են աշխատում երեխաների հետ։
Ախալքալաքի թիվ 2 հանրային դպրոցի տնօրեն Անահիտ Աբգարյանի խոսքով՝ դպրոցում այս պահին առաջին դասարանցիների շրջանում հատուկ կրթական կարիքներ ունեցող երեխաներ չկան։ Միևնույն ժամանակ, ֆիզիկական սահմանափակ հնարավորություններ ունեցող մեկ ավագ դասարանի աշակերտ այլ երկրից տեղափոխվել է դպրոց։ Նրա հետ աշխատելու համար դպրոցում նախորդ տարվանից գործում է ներառական ծրագրի մասնագետ։
«Ներառական երեխաների ուսուցման համակարգն այնպիսին է, որ նրանք դասերին մասնակցում են բոլոր դասընկերների հետ, սակայն անհրաժեշտության դեպքում նրանց հետ հնարավոր է անհատական պարապմունքներ անցկացնել։ Դասերի ընթացքում ուսուցիչը նստում է աշակերտի կողքին և ուղղորդում նրան։ Նրա հետ նաև անհատական աշխատանք է իրականացվում՝ առանձին սենյակում», — ասում է թիվ 2 հանրային դպրոցի տնօրեն Անահիտ Աբգարյանը։
Թիվ 1 հանրային դպրոցում սովորում է հատուկ կրթական կարիքներ ունեցող վեց երեխա, որոնցից երկուսը առաջին դասարանցիներ են։ Տնօրեն Ռուզաննա Տեփոյանի խոսքով՝ դպրոցը պատրաստ է ներառական երեխաների ուսուցմանը, սակայն այս պահին չունի հատուկ մանկավարժներ։ Թափուր հաստիքն արդեն հայտարարվել է, իսկ թեկնածուների հետ հարցազրույցը նշանակված է ամսի 22-ին։
«Մինչև հատուկ մանկավարժ չունենանք, երեխաները դպրոց կգան ծնողների հետ և դասերին կմնան այնքան ժամանակ, որքան կկարողանան։ Ներառական երեխաները տարբեր աստիճանի կարիքներ ունեն․ կան երեխաներ, որոնք կարող են հանգիստ նստել դասերին, կան նաև ագրեսիվ վարք դրսևորողներ, ինչպես նաև երեխաներ, որոնք արագ հոգնում են։ Հատուկ խմբի կողմից կազմված եզրակացություններում նշված է, թե որքան ժամանակ կարող է երեխան գտնվել դասերին։ Ինչ վերաբերում է նրան, թե վարքային խնդիրներ ունեցող երեխաները որքանով կարող են խանգարել դասի անցկացմանը և մյուս աշակերտներին, դա նախատեսված է օրենքով․ երեխան պետք է մասնակցի դասերին, որպեսզի ինտեգրվի։ Մեզ մոտ նախկինում էլ են նման երեխաներ եղել, սակայն ժամանակի ընթացքում նրանք հարմարվում են կոլեկտիվին», — ասում է թիվ 1 հանրային դպրոցի տնօրեն Ռուզաննա Տեփոյանը։
Թիվ 5 հանրային դպրոցում գրանցված է հատուկ կրթական կարիքներ ունեցող երկու աշակերտ, ևս երկուսը սպասում են գրանցման՝ ծնողների համաձայնության դեպքում։ Տնօրեն Նազենի Մոսոյանի խոսքով՝ դպրոցում նույնպես բաց է հատուկ մանկավարժի հաստիքը, և այժմ սպասում են մրցույթի արդյունքներին։
«Բոլոր դպրոցներում կան ներառական երեխաներ, և նրանց թիվը ժամանակի ընթացքում ավելանում է։ Սա միայն Ախալքալաքում չէ․ վիճակագրության համաձայն՝ նույնպես աճ է նկատվում։ Շատ ծնողներ խուսափում են ներառական ուսուցումից, իսկ մենք իրավունք չունենք երեխային ներառական ծրագրով ուսուցանել առանց ծնողների համաձայնության։ Հիմնականում խոսքը խոսքի խնդիրներ ունեցող երեխաների մասին է։ Թե ինչ հատուկ կարիքներ ունի երեխան, որոշվում է դպրոցից դուրս, քանի որ դրա համար անհրաժեշտ են հոգեբաններ, բժիշկներ, նյարդաբաններ և այլ մասնագետներ»։
Նազենի Մոսոյանի խոսքով՝ ներառական երեխաները տարբեր են․ ոմանք պասիվ են և չեն ազդում ուսումնական գործընթացի վրա, իսկ կան նաև գերակտիվ երեխաներ։
«Իհարկե, ներառական երեխաների հետ պետք է աշխատեն հատուկ մանկավարժներ, որպեսզի մյուս երեխաներին չխանգարեն կրթություն ստանալ։ Մենք իրավունք չունենք ներառական երեխաներին ամբողջությամբ առանձնացնելու, սակայն կա դասասենյակ, որտեղ անհրաժեշտության դեպքում երեխան կարող է հանգստանալ, քանի որ երեխաները կարող են արագ հոգնել, և ուսուցիչը կարող է նրա հետ առանձին աշխատել», — ասում է թիվ 5 հանրային դպրոցի տնօրեն Նազենի Մոսոյանը։
Ախալքալաքի թիվ 4 հանրային դպրոցում սովորում է հատուկ կրթական կարիքներ ունեցող հինգ երեխա, որոնցից մեկը առաջին դասարանի աշակերտ է։ Դպրոցում աշխատում է հատուկ մանկավարժ, ինչպես նաև հնարավորություն կա ստանալու հոգեբանի աջակցություն։ Ներառական աշակերտների հետ անհատական աշխատանքի համար նախատեսված է հատուկ դասասենյակ։
«Երեխաները չեն առանձնացվում իրենց դասընկերներից․ դասերն անցկացվում են ընդհանուր դասարաններում, իսկ դասի ընթացքում կամ դրանից հետո նրանց հետ աշխատում է հատուկ մանկավարժը։ Հատուկ մանկավարժը յուրաքանչյուր աշակերտի համար կազմել է անհատական գրաֆիկ։ Երբ գալիս է ներառական երեխաների հետ պարապմունքների ժամանակը, մանկավարժը կարող է օգտագործել հատուկ դասասենյակը։ Ամեն ինչ արվում է, որպեսզի աշակերտները բոլոր դասընկերների նկատմամբ հավասար վերաբերմունք ցուցաբերեն», — ասում է Ախալքալաքի թիվ 4 հանրային դպրոցի տնօրեն Գայանե Կարախանյանը։
Ախալքալաքի թիվ 3 հանրային դպրոցում այս պահին չեն կարող նշել ներառական ծրագրով սովորող աշակերտների հստակ թիվը․ մի քանի հայտ դեռ քննարկման փուլում է։ Դպրոցում նույնպես աշխատում է հատուկ մանկավարժ։
«Այս պահին չեմ կարող ձեզ հայտնել ներառական ծրագրով սովորող երեխաների թիվը, քանի որ կան հայտեր, որոնք դեռ քննարկվում են։ Անհրաժեշտ է գնահատել երեխայի՝ ներառական կրթության կարիքը։ Ինչ վերաբերում է հատուկ մանկավարժին, մեր դպրոցում նման մասնագետ կա», — ասում է Ախալքալաքի թիվ 3 հանրային դպրոցի տնօրեն Նինո Սուդաձեն։
Վրաստանի ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների համաձայն՝ 2024 թվականին Վրաստանի հանրակրթական դպրոցներում սովորել է հատուկ կրթական կարիքներ ունեցող 12 544 աշակերտ, որոնցից 12 277-ը՝ պետական, իսկ 267-ը՝ մասնավոր դպրոցներում։ 2026 թվականի դրությամբ Կրթության նախարարությունը շարունակում է հատուկ կրթական կարիքներ ունեցող աշակերտների առանձին գրանցումն ու գնահատումը, սակայն 2026 թվականի վերջնական վիճակագրությունը նյութի պատրաստման պահին պաշտոնապես հրապարակված չէ։
