Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը հայտարարել է, որ ներկայումս վրացական միջանցքով իրականացվող բեռնափոխադրումներն ապագայում կտեղափոխվեն Հայաստան։ Այս հայտարարությունը նա արել է Դավոսում անցկացվող Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի շրջանակներում տեղի ունեցած պանելային քննարկման ժամանակ։

Ալիևի խոսքով՝ հայկական կողմը խնդրել է Ադրբեջանին ապահովել Հայաստանից Ռուսաստան բեռների տարանցումը Ադրբեջանի միջոցով, ինչը գործնականում նշանակում է միջանցքի միակողմանի բացում։ Նրա խոսքով՝ չնայած այն հանգամանքին, որ այս փուլում փոխադրումներն իրականացվում են Վրաստանի միջոցով, ապագայում հայկական միջանցքն ակտիվորեն կգործարկվի, և այս գործընթացը հեռավոր հեռանկար չի համարվում։

Ադրբեջանի նախագահը նշել է, որ տարածաշրջանի և հարևան երկրների հետ համագործակցությունը Բաքվի համար առաջնահերթություն է, և փաստացի խաղաղության հաստատումից հետո սկսվել է նաև Հայաստանի հետ տնտեսական հարաբերությունների և արտահանման գործառնությունների զարգացումը։

Տեղեկությունը լայն տարածում է գտել նաև վրացական մեդիայում, առաջացնելով անհանգստություններ, կապված տարածաշրջանում Վրաստանի դերի թուլացման հետ:

Այս թեմայի շուրջ Jnews-ը խոսել է միջազգայնագետ, քաղաքական վերլուծաբան Անդրանիկ Հովհաննիսյանի հետ, առաջարրկում ենք ստորև կարդալ հատված հարցազրույցից:

Իլհամ Ալիևի հայտարարությունը, ըստ որի՝ բեռնափոխադրումները կարող են վրացական միջանցքից տեղափոխվել հայկական ուղղություն, ի՞նչ ռազմաքաղաքական ուղերձ է պարունակում։ Կարո՞ղ ենք սա դիտարկել որպես Վրաստանի տարանցիկ դերի աստիճանական թուլացման սկիզբ Հարավային Կովկասում։

Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունների կարգավորման գործընթացի շրջանակներում Բաքուն տարածաշրջանի հետկոնֆլիկտային կոնֆիգուրացիան դիտարկում է որպես տրանսպորտային և լոգիստիկ երթուղիների դիվերսիֆիկացման հնարավորություն, ինչը լիովին սպասելի է, քանի որ Երևանի հետ հակամարտության ընթացքում լոգիստիկայի զգալի մասն անցնում էր բացառապես Թբիլիսիով։

Այնուամենայնիվ, Վրաստանի դերի անհապաղ թուլացումը Ադրբեջանի համար բացառվում է. միջնաժամկետ հեռանկարում Թբիլիսիի տարանցման մենաշնորհը կմնա, ինչը նշանակում է, որ վրացական իշխանությունները ժամանակ կունենան պատրաստվելու նոր մարտահրավերների։

Կարևոր է նաև հաշվի առնել ԵՄ գործոնը, որը ակտիվորեն ներգրավված է Թուրքիայի, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հաղորդակցությունների ապաշրջափակման գործընթացում։ Բրյուսելի համար սա նաև Թբիլիսիի հետ վատթարացող հարաբերությունների պայմաններում երթուղիների դիվերսիֆիկացման և միաժամանակ Հարավային Կովկասի և Կենտրոնական Ասիայի երկրների հետ ավելի դիմացկուն տրանսպորտային և լոգիստիկ շղթաներ կառուցելու միջոց է։

Եթե բեռնափոխադրումների զգալի մասը շրջանցի Վրաստանը, ի՞նչ տնտեսական և քաղաքական հետևանքներ կարող է դա ունենալ Թբիլիսիի համար։ Արդյո՞ք Վրաստանի ներսում առկա քաղաքական անկայունությունը նպաստում է նրա տարածաշրջանային դերի թուլացմանը։

Եթե բեռնափոխադրումների զգալի մասը սկսի շրջանցել Վրաստանը, դա կարող է զգալի տնտեսական և քաղաքական հետևանքներ ունենալ Թբիլիսիի համար։ Սա կարող է ներառել տարանցիկ եկամուտների կրճատում, բանակցային դիրքերի թուլացում և տարածաշրջանում լոգիստիկական կարևոր հանգույցի կարգավիճակի աստիճանական կորուստ։

Երկրի ներսում քաղաքական անկայունությունը օբյեկտիվորեն մեծացնում է այս ռիսկերը, քանի որ նվազեցնում է արտաքին գործընկերների վստահությունը և ներդրումային գրավչությունը, մասնավորապես՝ արևմտյան երկրների համար։ Ամենազգայուն գործոնը կարող է լինել ԵՄ-ի վիզային ռեժիմի ազատականացման քաղաքականության վերանայումը կամ Վրաստանի եվրաինտեգրման գործընթացի լիակատար դադարեցումը։ Նման սցենարը կարող է ոչ միայն խաթարել երկրի արտաքին քաղաքականության դիրքորոշումը, այլև խորացնել ներքին ճգնաժամը։ Այս դեպքում տարանցիկ կորուստները կխորացնեն սոցիալ-քաղաքական լարվածությունը, ինչը կարող է հանգեցնել երկրի ներսում անկայունության։

Արդյո՞ք Վրաստանը դուրս է մնում տարածաշրջանային նոր նախագծերի որոշում կայացնող շրջանակներից կամ կարո՞ղ է վերագտնել իր առանցքային դիրքը, թե՞ տարածաշրջանային խաղը մտնում է նոր փուլ՝ առանց նրա առաջատար մասնակցության։

Միջնաժամկետ հեռանկարում Վրաստանի լիակատար բացառումը նոր տարածաշրջանային նախագծերի վերաբերյալ որոշումների կայացումից քիչ հավանական է։ Սակայն, Թուրքիայի, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև սահմանների բացմամբ, Վրաստանի դերը զգալիորեն կնվազի։

Հարավային Կովկասում տարածաշրջանային ստատուս քվոն իսկապես մտնում է նոր փուլ՝ շեշտը դնելով ճկուն երթուղիների և այլընտրանքների վրա, այլ ոչ թե մեկ առաջատար տարանցիկ խաղացողի։ Տեսականորեն, Թբիլիսին պահպանում է իր հիմնական դիրքը վերականգնելու կարողությունը զարգացած և բարձրորակ ենթակառուցվածքների միջոցով։ Սակայն, հաշվի առնելով ներկայիս աշխարհաքաղաքական իրողությունները և ներքաղաքական սուր լարվածությունը, սա քիչ իրատեսական է դիտարկվում։

Այս ամենի ֆոնին ինչպե՞ս եք գնահատում ԱՄՆ-ի ակտիվ ներգրավվածությունը, մասնավորապես՝ TRIPP նախագծի համատեքստում։

ԱՄՆ-ի ակտիվ ներգրավվածությունը Հարավային Կովկասում, այդ թվում՝ TRIPP նախագծի համատեքստում, արտացոլում է երկարաժամկետ ռազմավարություն՝ ամրապնդելու ԱՄՆ ներկայությունը տարածաշրջանում, նաև դեպի Կենտրոնական Ասիա մուտք ունենալու համար։ Վաշինգտոնը այս երկու տարածաշրջանները դիտարկում է որպես միասնական աշխարհագրական ռազմավարական գոտի, որը կարևոր է Ռուսաստանին, Չինաստանին և Իրանին զսպելու համար։ Ենթակառուցվածքների, լոգիստիկայի և քաղաքական նախաձեռնությունների միջոցով Միացյալ Նահանգները ձգտում է նվազեցնել տարածաշրջանային պետությունների կախվածությունն ուժի այլընտրանքային կենտրոններից և ամրապնդել նրանց կապերը արևմտյան շուկաների հետ։

Կառուցողական ասպեկտ է տարածաշրջանի երկրների համար ուղիների և ազդեցության աղբյուրների դիվերսիֆիկացիան։ Միևնույն ժամանակ, արտաքին խաղացողների միջև մրցակցությունը սրվում է, մեծացնելով մասնատման և ներքին քաղաքական գործընթացների վրա ճնշման ռիսկերը։ Հարավային Կովկասի և Կենտրոնական Ասիայի համար սա նշանակում է ռազմավարական նշանակության աճ, բայց նաև շահերի հավասարակշռված հավասարակշռության պահանջների աճ։

Տեղեկատվության համար՝ օգոստոսի 8-ին ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև ստորագրվել են համաձայնագրեր՝ Հարավային Կովկասում երկարաժամկետ խաղաղություն ապահովելու համար, այդ թվում՝ այսպես կոչված «Թրամփի երթուղին միջազգային խաղաղության և բարգավաճման համար» (TRIPP), որը կապահովի տրանսպորտը և էներգետիկ կապերի զարգացումը։